📖 Zahiriddin Muhammad Bobur: vatanga sog‘inch

Zahiriddin Muhammad Bobur — atoqli davlat arbobi, yirik sarguzashtchi, betakror shoir, adabiyotshunos va yetuk ensiklopedik olimdir. U 1483-yili go'zal Andijon shahrida, Farg‘ona viloyati hukmdori Umarshayx Mirzo xonadonida tavallud topdi. U yoshligidan saroy odoblari, jang san'ati, arab hamda fors tillari, tarix va jug'rofiya kabi fanlarni puxta o'rgandi. Taxtga atigi o'n ikki yoshida o‘tirib, o‘z yurtini mustahkamlash va parchalangan temuriylar mulkini qayta yagona yildiz ostida birlashtirish yo‘lida asil jangchi kabi tinimsiz kurashdi. Taxt uchun tinimsiz kechgan to'qnashuvlar oqibatida, qolaversa shayboniylar bilan bo'lgan keskin kurashlardan so'ng, taqdir taqozosi bilan Farg'onadan - unga butun borlig'idan a'lo bo'lgan sevimli vatanidan yiroqqa (Afg'oniston, so'ngra Hindistonga) ketishga majbur bo‘ldi. Keng imkoniyatlari hamda yuksak lashkarboshilik qobiliyati tufayli u avval Qobulni egallab obod qildi, keyinroq Hindistonda Boburiylar imperiyasiga (Yaqin sharq va G'arb tarixchilarining iborasida erkin ifodalangan "Buyuk Mo'g'ullar imperiyasi"ga) asos soldi. Uning nabiralari va davomchilari Shoh Jahon kabi nomdor insonlar Hindiston arxitekturasida va ma'naviyatida katta iz qoldirishdi. Ammo barcha bu inkor etilmas zafarlar, osmondagi oydek baland yutuqlar, podshohlik shon-shuhratiga qaramay, uning yuragidagi vatanga bo'lgan ilohiy ohangdagi iztirob va sog'inch hech qachon o'chmadi. "Tole' yo'qi jonimga balolig' bo'ldi..." kabi o'nlab dilni yondiruvchi ruboiylar va g'azallari uning hijrondagi azobli lahzalarining ramziga aylandi. Tarixiy "Boburnoma" asari esa shunchaki memuar emas, balki Movarounnahr va Xuroson kabi keng manzillarni geografik va ijtimoiy yoritgan ulug' qomusdir. U haqiqiy yurtparvar inson bo'lgan holda vatanining tuprog'ini dunyodagi har qanday taxtu-tojdan ustun ko'rgan.