21-Mart — Navro'z bayrami: Yosharish va yangilanish ayyomi

Kirish: Navro'z — qadimiy va navqiron bayram

Har yili ona zaminimizga bahor kelishi bilan qalbimizda o'zgacha bir jo'shqinlik, ajib bir umid yuzaga keladi. Bahor – bu uyg'onish, yosharish, tabiatning qishki uyqudan oyg'onib, bor go'zalligini namoyon etish faslidir. Aynan shu charog'on faslning eng go'zal evrilishi, eng purma'no ayyomi – bu 21-mart Navro'z umumxalq bayrami hisoblanadi. Navro'z so'zi fors-tojik tilidan olingan bo'lib, "yangi kun" degan ma'noni anglatadi. Haqiqatan ham, bu kun tabiatning yangi yili, yangi hayot nafasining boshlanishidir. Ming yillar davomida ajdodlarimiz tomonidan o'ziga xos tarzda, baland ruhda hamda o'zgacha bir tarovat bilan nishonlab kelinayotgan bunday bayram dunyo xalqlari orasida juda kam topiladi. Navro'z bayrami nafaqat tabiatning, balki inson ruhiyatining, uning ongi va tafakkurining ham yangilanishini o'zida aks ettiradi.

Navro'z shunchaki kunlarning ob-havosi isib, daraxtlar kurtak yozishidan iborat emas, balki bu bayramning zamirida juda chuqur falsafiy va ma'naviy mohiyat yotadi. Keksalarning e'zozlanishi, bemorlardan xabar olinishi, arazlashganlarning yarashishi – bularning barchasi Navro'zning asl insonparvarlik mohiyatini, xalqimizning ne chog'lik bag'rikeng va olijanob ekanligini ko'rsatadi. Navro'z nafaqat o'zbek xalqining, balki barcha Sharq xalqlarining eng ardoqli va mo'tabar bayrami sifatida asrlar osha yashab kelmoqda va bundan keyin ham yashayajak.

Navro'zning tarixi va kelib chiqishi

Navro'zning qachon paydo bo'lganligi to'g'risida turli xil afsona va rivoyatlar, shuningdek, tarixiy manbalar mavjud. Abu Rayhon Beruniy, Mahmud Qoshg'ariy kabi ulug' allomalarimiz o'zlarining shoh asarlarida Navro'z haqida qimmatli ma'lumotlarni yozib qoldirganlar. Masalan, Beruniyning "Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar" asarida Navro'z axamoniylar, sosoniylar va undan oldingi davrlardayoq nishonlangani, el-yurt ushbu kunni katta tantana qilib kutib olgani aytib o'tilgan. Alisher Navoiy bobomiz ham o'z satrlarida Navro'zni vasf etib, "Har tuning qadr o'lubon, har kuning bo'lsin Navro'z!" degan muborak tilaklarni bildirib o'tganlar.

Prezidentimiz Islom Karimov o'zining "Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch" asarida Navro'z bayramiga shunday ta'rif beradi: "Navro'z – xalqimizning qadimiy, asl milliy bayrami. U qandayin e'tiqod yoki dinga boylanishidan qat'i nazar, avvalo, uyg'onish, yosharish, dehqonchilik mavsumining boshlanishi, yorug' kunlarning qorong'u tunlardan ustun kelishi bayrami sifatida nishonlanadi". Ha, Navro'z biror din doirasidagi cheklangan oqim emas, balki u osmon bilan yerning, quyosh va tabiatning inson bilan hamohangligini kuylovchi asil bayramdir. Zardushtiylik e'tiqodi gullab-yashnagan davrlarda ham odamlar olov, suv, tuproq va havoni muqaddas bilib, Navro'zni tabiat ne'matlariga shukronalik kuni sifatida nishonlashgan.

Navro'z an'analari — o'ligimiz ko'zgusi

Har bir millatni uning madaniyati, tili va urf-odatlari saqlab qoladi. Navro'z bayrami atrofida yuzlab shunday chiroyli urf-odatlar mujassamki, bular haqida soatlab, kunlab gapirish mumkin. Dosqozonlarda qaynaydigan sumalak, boylik va to'kinlik ramzi bo'lgan halim, pishiriqlarning piri – ko'k somsa va chuchvaralar – har bir xonadonga o'zgacha bayramona shukuh olib kiradi. Xususan, sumalak pishirish jarayoni o'ziga xos bir san'at asari, jamoaviy birdamlik timsolidir. Odatda sumalak mahallaning kayvoni onalari, qiz-juvonlari boshchiligida tayyorlanib, uning qozoni atrofida tunda o'yin-kulgilar qilinadi, doira aylanib, xalq qo'shiqlari kuylanadi. Qozon aralashtirayotgan har bir inson ezgu niyatlar qilib, yurtga tinchlik, xonadonga qut-baraka so'raydi. Ertasi kuni tayyor bo'lgan shirin va darmondorilarga boy bo'lgan bug'doy sharbatidan barcha qo'ni-qo'shni, qarindosh-urug'larga ulashiladi. Bu esa o'zaro mehr-oqibat rishtalarini yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.

Navro'z kunlari xalqimiz orasida turlicha ommaviy xalq o'yinlari, sport musobaqalari tashkil etiladi. Polvonlar kurash tushib o'z kuchlarini sinashadi, chavandozlar ko'pkari - uloq chopib chaqqonligini namoyon etishadi, varrak uchirish musobaqalari orqali bolalar osmon bag'riga parvoz qilish quvonchini his etishadi. "Kurash", "Darboz", "Ko'pkari", "Arg'imchoq" kabi o'yinlar asrlar silsilasida yo'qolmasdan, avloddan avlodga o'tib kelayotgan muhim sport turlarimiz qatorida turadi. Arg'imchoq uchish nafaqat ko'ngilochar odat, balki bu inson dard va g'amlarini shamolga qo'shib uchirib yuborish ma'nosida ramziy odayotgan qadimiy marosimdir. Sumalak tepasida aytilgan o'lan-u lapar, qizlar sochidagi jilvador yalpizlar tabiatga oshufta xalqimizning go'zallik tuyg'usidan dalolat.

Mehr-oqibat va saxovat bayrami

Navro'z insonparvarlik, kechirimli bo'lish, saxiylik va birodarlik tantanasidir. Dushmanlik, nafrat, araz va gina-kuduratlarni unutib, g'animlar bilan do'stlashish odati aynan shu Navro'zga xos hususiyatdir. Bu kunlarda ko'ngli o'ksik, yordamga muhtoj, mehribonlik va muruvvat uylarida istiqomat qilayotgan insonlar va ayniqsa keksa faxriylarimizdan hol-ahvol so'rash xalqimizning asil va ko'rkam qadriyatidir. Keksalar duosini olib, ularga ko'mak berish savob ish hisoblanadi. Zero, duo bilan el ko'karadi, yomg'ir bilan yer ko'karadi, deb bejiz aytmagan dono halqimiz. Uy-joylarni, ko'cha-ko'ylarni tozalash, daraxt ko'chatlari ekish, ariqlarni tozalash - bu odatlar asrlar davomida xalqimizning o'z ozodaligi va tabiati haqida qayg'urib kelayotganligini bildiradi. Odatga ko'ra, Navro'zdan oldin o'tkaziladigan milliy hasharlarda yurtimiz qiyofasi yanada go'zallashadi, har bir odam o'z yashab turgan makonni obodonlashtirishni muqaddas burch sifatida qabul qiladi.

Yurtboshimiz rahbarligida yurtimizda tabiatni muhofaza qilish bo'yicha "Yashil makon" umummilliy loyihasi amalga oshirilmoqda. Bu loyiha doirasida millionlab daraxt ko'chatlari o'tqazilayotgani, aynan Navro'z bayrami arafasida bu ishlarga yanada keng ko'lamda kirishilishi asrlar davomida meros bo'lib kelayotgan obodonchilik ishlarining davomidir. Mevali va manzarali daraxtlar ekib, yangi bog'lar yaratish faqatgina go'zallik emas, balki kelajak avlod uchun qoldirilayotgan toza havo va farovon ekosistemasidir. Har bir niholning o'sishi bilan xalqimiz orzu-umidlari ham yuksaladi.

Shoir va adiblar ijodida Navro'z vasfi

O'zbek adabiyotining qaysi sahifasini varaqlamang, bahor va Navro'z madhiga atalgan bebahosatrni ko'rasiz. Mumtoz adabiyotimiz namoyandalari Lutfiy, Navoiy, Bobur, Mashrab, ko'plab zamondosh adiblarimiz Zulfiya, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov, Muhammad Yusuf kabi zabardast shoirlarimiz bahorning chiroyi va Navro'zning jozibasini qoyilmaqom tarzda vasf etganlar. Mavlono Lutfiy yozadi: "Bahor ayyomi keldi, yor-u do'stlar, shodlik qiling, Qayg'u, alami yig'ib bir otashga tashlang". Muhammad Yusuf satrlarida Navro'z har bir o'zbekning qoniga, joniga singib ketgan taronaga o'xshatiladi. Oydin kechalarda majnuntol poyida kuylangan ishq dardlari, lolazor adirlarning yashil gilami insonga yashash zavqini va ilhom bag'ishlaydi. Shoirlarning asarlaridagi har bir misra bizni tabiatni sevishga, insonlarni qadrlashga o'rgatadi.

Bugungi kunda ham san'at va adabiyot ahlining katta ijodiy ishlari asosan bahor va Navro'z shukuhi ila boshlanadi. Teleradiokanallarimiz orqali namoyish etilayotgan musiqiy dasturlar, teatrlarimizdagi tomoshalar hammasida Navro'z bayramiga xos ko'tarinkilik mavjud. Bu nafaqat madaniy hayotimizning bir qismi, balki ma'naviy tarbiya vositasidir.

Navro'z va tinchlik-xotirjamlik

Navro'z faqat bayramlar, to'y-tomoshalar, dabdabalar fasligina emas, u avvalo yurt tinchligi va barqarorligining belgisidir. Shunday aziz ayyomni munosib tarzda qarshi olish uchun insondan ertangi kunga ishonch, yurtda osoyishtalik talab etiladi. Bugun dunyoning turli nuqtalarida bo'layotgan noxushliklar, betartibliklarni kuzatar ekanmiz, O'zbekistondek jannatmakon yurtda shodiyonalar qilish qanchalik katta baxt, ulkan ne'mat ekanligini his qilamiz. Hozirgi dorilomon kunlarda, oilamiz baxti, Vatanimiz ravnaqi va kelajagimiz umidi bo'lgan yoshlarimiz iqbolini ko'rish barchamizning qalbimizga taskin va faxr baxsh etadi. Qayerda tinchlik, mehr-oqibat qaror topsa, o'sha yerda taraqqiyot bo'ladi. Navro'zni chin dildan bayram qilishimizning asosi ham osmonimiz musaffoligi va yurtimizdagi ahvolning xotirjamligidadir. Shunday ekan, har birimiz bu kunlarning qadriga yetishimiz, Vatan ravnaqi yo'lida sidqidildan mehnat qilishimiz zarur.

Xulosa: Navro'z barhayot

Xulosa qilib aytganda, Navro'z shunchaki rasmiy e'lon qilinadigan bayram emas, balki bu qalblarga hokim bayramdir. Inson qalbi bahor quyoshi nurlaridek yorishadigan, yaxshilikka intilish hissi ortadigan palladir. U ming yillar oldin qanday shodlik va poklik tuyg'ularini hadya etgan bo'lsa, bugun ham xuddi shunday mehr nurlarini sochmoqda va asrlar osha bu xususiyatini aslo yo'qotmaydi. Davlatimiz rahbariyati tomonidan Navro'z bayramini munosib nishonlashga alohida e'tibor berilayotgani, yildan-yilga yangi-yangi tashabbuslar, katta-katta maydonlarda sayillar uyushtirilishi yurtdoshlarimiz qalbini g'ururga to'ldiradi. Katta-yu kichik bir xil orziqib kutadigan bayram – bu baxtli jamiyatning muhim mezonlaridan biri.

Navro'zi Olam diyorimizga qadam qo'ydi! Ushbu muborak kun Vatanimizga, xalqimizga baxt-u saodat, dasturxonimizga to'kin-sochinlik, diyorimizga qut-baraka olib kelsin! Har bir xonadonda yangrayotgan xushchaqchaq kulgu, farzandlar shodligi aslo arimasin! Yurtimiz mudom tinch, osmonimiz musaffo, Navro'zimiz muborak bo'lsin aziz yurtdoshlar! O'zligimiz timsoli bo'lmish asriy ayyom sizu bizga asrlar mobaynida hamrohlik qilsin.