Jami: 56 ta natija
"Ko'z tikmoq"
IboraIntiqlik bilan kutmoq, umid bog'lamoq
📌 U uyga ko'z tikib o'tirdi.
"Dum qo'ymoq"
IboraOrqasidan kuzatmoq, ta'qib qilmoq
📌 U menga dum qo'yib yurdi.
"Til tortmoq"
IboraGapirmaslik, jim bo'lmoq
📌 Savolga til tortib o'tirdi.
"Qo'l siltamoq"
IboraE'tibor bermaslik, befarqlik
📌 U muammoga qo'l siltadi.
"Og'iz ochmoq"
IboraGapira boshlash, so'z boshlash
📌 Nihoyat og'iz ochdi.
"Yoqa ushlash"
IboraHayrat, ajablanish
📌 Bu xabarni eshitib yoqa ushladim.
"Ko'z qiri bilan"
IboraYashirincha, ehtiyotkorlik bilan qaramoq
📌 Ko'z qiri bilan qarab qo'ydi.
"Yurak yutmoq"
IboraJasorat ko'rsatmoq, botirlik qilmoq
📌 Yurak yutib gapirdi.
"Bosh qotirmoq"
IboraKo'p o'ylamoq, qiynalmoq
📌 Bu savol ustida bosh qotirdi.
"Tish-tirnog'i bilan"
IboraBarcha kuchi va imkoniyati bilan
📌 Tish-tirnog'i bilan kurashdi.
"Og'iz ko'pirmoq"
IboraKo'p va g'ayrat bilan gapirishdan charchash
📌 Og'iz ko'pirib tushuntirdi.
"Ko'zi qidirib qolmoq"
IboraBiror narsani yoki kishini sog'inmoq
📌 Onasini ko'zi qidirib qoldi.
"Qo'l yetkizmoq"
IboraBajarishga, qilishga erishmoq
📌 Orzusiga qo'l yetkizdi.
"Quloq solmoq"
IboraDiqqat bilan eshitmoq
📌 O'qituvchi gaplariga quloq soldi.
"Ko'z yumib-ochguncha"
IboraJuda tez, bir lahzada
📌 Ko'z yumib-ochguncha yo'q bo'ldi.
"Qon qaqshatmoq"
IboraQiyin, mashaqqatli vaziyat
📌 Bu ish qon qaqshatdi.
"Til uchida"
IboraHaqiqatan gapirmasdan, befarq gapirish
📌 Til uchida rozi bo'ldi.
"Ko'z tikib o'tirmoq"
IboraIntizorlik bilan kutib o'tirmoq
📌 Mehmonga ko'z tikib o'tirdi.
"Qo'l qovushtirib o'tirmoq"
IboraHech narsa qilmasdan, bekorchi o'tirmoq
📌 Qo'l qovushtirib o'tirishning vaqti yo'q.
"Bosh ko'tarmoq"
IboraIsyon ko'tarmoq yoki yuqoriga intilmoq
📌 Xalq adolatsizlikka qarshi bosh ko'tardi.
"Tishi o'tmoq"
IboraKuchi yetmoq, eplay olmoq
📌 Uning bu ishga tishi o'tmadi.
"Qo'y og'zidan cho'p olmagan"
IboraJuda yuvosh, muloyim
📌 U qo'y og'zidan cho'p olmagan yigit.
"Uchiga chiqqan"
IboraAyyormon, o'z ishining ustasi yoki pishiq
📌 U uchiga chiqqan uddaburon.
"Ko'kka ko'tarmoq"
IboraHaddan tashqari maqtab yubormoq
📌 Bizni ko'kka ko'tarib maqtab ketdi.
"Tarixga aylanmoq"
IboraO'tmishga aylanib ketmoq, o'tib ketmoq
📌 Bu voqealar endi tarixga aylandi.
"Ichiga sig'may ketmoq"
IboraQuvonchdan beqiyos xursand bo'lmoq
📌 Xushxabarni eshitib quvonchi ichiga sig'may ketdi.
"Boshi osmonga yetmoq"
IboraXursand bo'lmoq
📌 Imtihondan o'tganini eshitib, boshi osmonga yetdi.
"Bir yoqadan bosh chiqarmoq"
IboraHamjihat bo'lmoq
📌 Xalq bir yoqadan bosh chiqarib, hasharda qatnashdi.
"Pashshadan fil yasamoq"
IboraBo'rttirib ko'rsatmoq
📌 Arzimagan narsani deb pashshadan fil yasama.
"Qo'ynini puch yong'oqqa to'ldirmoq"
IboraYolg'on va'dalar bermoq
📌 U meni va'dalar berib, qo'ynimni puch yong'oqqa to'ldirdi.
"Boshiga ko'tarmoq"
IboraJuda izzat-hurmat qilmoq
📌 Mehmonni boshiga ko'tarib kutib oldilar.
"Og'zi qulog'ida"
IboraNihoyatda xursand
📌 Xushxabarni eshitib, og'zi qulog'ida keldi.
"O'rniga qo'ymoq"
IboraBiror ishni juda yaxshi bajarmoq
📌 U berilgan topshiriqni o'rniga qo'yib bajardi.
"Tomdan tarasha tushganday"
IboraTo'satdan va kutilmaganda
📌 Uning savoli tomdan tarasha tushganday bo'ldi.
"To'nini teskari kiyib olmoq"
IboraQaysarlik qilmoq
📌 Nima desang ham, u to'nini teskari kiyib olgan.
"Yuragi qinidan chiqib ketayozdi"
IboraQattiq hayajonlandi yoki qo'rqdi
📌 To'satdan chiqqan ovozdan yuragi qinidan chiqib ketayozdi.
"Avval o'yla, keyin so'yla"
MaqolGapirishdan oldin o'ylab ko'rish kerakligi haqida
📌 Dono xalqimiz 'avval o'yla, keyin so'yla' deb bejiz aytmagan.
"Bulbul chamanni sevar, Odam — Vatanni"
MaqolVatansevarlik va yurtga sadoqat haqida
📌 Har bir inson uchun vatan aziz.
"Mehnat, mehnatning tagi rohat"
MaqolMehnatsevarlikning natijasi yaxshi bo'lishi haqida
📌 Yaxshi yashash uchun mehnat qilish kerak.
"Ilm — baxt kaliti"
MaqolIlm olishning ahamiyati va kuchi haqida
📌 Yoshlar ilm olishga intilishi shart.
"Do'st achitib gapirar, dushman — kuldirib"
MaqolHaqiqiy do'stlik va samimiylik haqida
📌 Do'stingning achchiq gapidan xafa bo'lma.
"O'z uying — o'lan to'shaging"
MaqolO'z uyining qadri va farog'ati haqida
📌 Musofirlikda yurganlar uyini sog'inadi.
"Harakatda — baraka"
MaqolHarakat qilish va mehnat qilishning foydasi haqida
📌 O'tirgan bilan ish bitmaydi, harakatda baraka.
"Yolg'onning umri qisqa"
MaqolRostgo'ylikning afzalligi va yolg'onning fosh bo'lishi haqida
📌 Hech qachon yolg'on gapirma.
"Ona yurti — oltin beshik"
MaqolVatan va ona yurti naqadar azizligi haqida
📌 Inson qayerda bo'lmasin, o'z yurtini qo'msaydi.
"Dononing so'zi — daryoning ko'zi"
MaqolDonolik va oqillikning ahamiyati haqida
📌 Kattalar maslahatiga quloq solish kerak.
"Birlashgan o'zar, birlashmagan to'zar"
MaqolHamjihatlik va birlikning kuchi haqida
📌 Hamjihatlikda har qanday ish oson bitadi.
"Bo'linganni bo'ri yer"
MaqolBirlikning ahamiyati va parokandalikning zarari haqida
📌 Xalqimiz hamjihat bo'lishi zarur.
"Odob — oltindan qimmat"
MaqolOdob-axloqning qadr-qimmati haqida
📌 Insonning eng katta boyligi uning odobidir.
"Til — dil kaliti"
MaqolTilning inson qalbiga yo'l topishdagi ahamiyati haqida
📌 Shirin so'z bilan har qanday ko'ngilni ovlash mumkin.
"Hunar — hunardan rizqing unar"
MaqolHunar o'rganishning rizq-ro'zga sabab bo'lishi haqida
📌 Yoshligingda hunar o'rgan, kelajakda xor bo'lmaysan.
"Qari bilganini pariy bilmas"
MaqolKattalarning hayotiy tajribasi naqadar qadrli ekanligi haqida
📌 Keksalar maslahati doimo kerak.
"Sabr — tagi sariq oltin"
MaqolSabr-toqatli bo'lishning oxiri xayrli ekanligi haqida
📌 Har bir ishda sabrli bo'lish muvaffaqiyat garovidir.
"To'g'ri so'z tuqqaningga yoqmas"
MaqolHaqiqatgo'ylik ba'zan qiyin bo'lishi haqida
📌 Haqiqatni gapirishdan qo'rqmaslik lozim.
"Er kishiga yetmish hunar oz"
MaqolErkak kishi ko'p hunar egallashi kerakligi haqida
📌 Hunarli kishi hech qachon muhtoj bo'lmaydi.
"O'zingga ravo ko'rmaganni, o'zga ham ravo ko'rma"
MaqolInsoniylik va boshqalarga yaxshilik qilish haqida
📌 Boshqalarga nisbatan adolatli bo'lish kerak.
📘 Ibora nima?
Iboralar (frazeologizmlar) — bu mazmunan bir-biriga shunday qovushib ketganki, ularni so'zma-so'z alohida tarjima qilib bo'lmaydigan, faqat yaxlit holda bitta ko'chma ma'noni ifodalaydigan birliklardir.
Asosiy belgilari:
- Ko'chma ma'no: So'zlar o'zining lug'aviy ma'nosini yo'qotadi.
- Barqarorlik: Tarkibiy qismlarini o'zgartirib bo'lmaydi.
- Ta'sirchanlik: Nutqqa obrazlilik va joziba bag'ishlaydi.
📙 Maqol nima?
Maqollar — xalqning asrlar davomida to'plagan hayotiy tajribasi, xulosalari va dono o'gitlarini o'zida jamlagan qisqa, turg'un va tugal ma'noli hikmatli so'zlardir.
Asosiy belgilari:
- Tugal fikr: Iboradan farqli o'laroq, maqol butun bir fikrni yakunlaydi.
- Didaktik xususiyat: Har doim pand-nasihat yoki o'git beradi.
- Ritmi: Ko'pincha ohangdor va she'riy tuzilishga ega bo'ladi.
💡 Foydali maslahat:
"Nutqingizda iboralardan unumli foydalanish sizning so'z boyligingiz naqadar keng ekanligini va o'zbek tilini chuqur bilishingizni namoyon etadi."